Phát hiện sớm và xác định genotype sốt xuất huyết Dengue bằng kỹ thuật Real-time RT-PCR

PGS TS Nguyễn Nghiêm Luật - Bệnh viện MEDLATEC

 


Muỗi vằn Aedes aegypti là vật chủ trung gian truyền virus gây sốt Dengue ở người. 

Sốt Dengue (Dengue fever), Sốt xuất huyết Dengue (Dengue hemorrhagic fever) và dạng nặng nề nhất là Hội chứng sốc Dengue (Dengue Shock Syndrome) đều do một trong bốn loại virus thuộc chi Flavivirus, có bản chất RNA, nhưng khác nhau về mặt kháng nguyên là DEN-1, DEN-2, DEN-3DEN-4. Sốt Dengue là một bệnh virus do muỗi họ Aedes, chủ yếu là muỗi vằn Aedes aegypti cái lây truyền cho người. Nhiễm một loại virus có khả năng tạo nên miễn dịch suốt đời nhưng chỉ chống lại được chính loại virus đó. Vì vậy, một người có thể bị sốt Dengue nhiều lần trong đời [5].

Nhiễm virus Dengue gây nên triệu chứng lâm sàng khác nhau tùy từng bệnh nhân. Bệnh có thể chỉ biểu hiện nhẹ như một hội chứng nhiễm virus không đặc hiệu nhưng cũng có khi gây xuất huyết nặng và có thể dẫn đến tử vong [4].

Hiện nay, Bệnh viện đa khoa MEDLATEC số 42 Nghĩa Dũng có thể chẩn đoán sớm và xác định genotype sốt xuất huyết Dengue bằng kỹ thuật Real-time RT-PCR, có khả năng phát hiện virus Dengue trong máu ngay từ ngày đầu tiên cho đến ngày thứ 5 xuất hiện sốt, trong khi việc phát hiện kháng thể Dengue IgM chỉ thực hiện được từ ngày thứ 5 kể từ khi xuất hiện sốt và từ ngày thứ 8 mới có thể xác định được kháng thể Dengue IgG.

1. Triệu chứng

1.1. Sốt Dengue

Thời kỳ ủ bệnh: 3 - 6 ngày, một số trường hợp có thể kéo dài đến 15 ngày.Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột với sốt cao, người mệt mỏi, nhức đầu, đau sau hốc mắt, đau cơ, có khi kèm theo đau họng, buồn nôn, nôn mửa, đau vùng thượng vị và tiêu chảy.

Ở trẻ em, đau họng và đau bụng thường là những triệu chứng nổi trội. Hạ sốt xuất hiện vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 8 thường kèm biểu hiện xuất huyết nhẹ (nốt xuất huyết dưới da hoặc chảy máu mũi). Sau khi hạ sốt thường xuất hiện ban dạng dát sẩn đa, ngứa, lúc đầu ở thân mình, sau đó lan đến các chi, mặt, lòng bàn tay và bàn chân. Một số trường hợp bệnh có thể tiến triển đến xuất huyết tiêu hóa và sốc.

1.2. Sốt xuất huyết Dengue


Giai đoạn sớm của bệnh không thể phân biệt được với sốt Dengue. Tuy nhiên, thường sau từ 2 đến 5 ngày, tức là vào giai đoạn hạ sốt, một số trường hợp sốt xuất huyết Dengue tiên phát và đa số các sốt Dengue thứ phát có biểu hiện hạ tiểu cầu (< 100.000/mm³) và cô đặc máu. Thường thì giảm tiểu cầu xảy ra trước cô đặc máu. Biểu hiện xuất huyết có thể có hoặc không. Các biểu hiện xuất huyết thường gồm xuất huyết dưới da tự phát hoặc sau tiêm chích, chảy máu chân răng, chảy máu mũi hoặc xuất huyết tiêu hóa. Gan có thể to và đau [4].

Tính thấm mao mạch tăng làm thoát huyết tương ra dịch kẽ với lượng lớn, gây tình trạng cô đặc máu. Khi bệnh nhân có đồng thời hai dấu hiệu giảm tiểu cầu và cô đặc máu thì được chẩn đoán là Sốt xuất huyết Dengue và được phân loại theo WHO:

- Độ I: giảm tiểu cầu kèm cô đặc máu nhưng không có chảy máu tự phát.

- Độ II
: giảm tiểu cầu và cô đặc máu kèm theo chảy máu tự phát.

- Độ III
: giảm tiểu cầu, cô đặc máu, huyết động không ổn định: mạch lăn tăn, huyết áp kẹp (hiệu số huyết áp tâm thu - tâm trương < 20 mm Hg), tay chân lạnh, lú lẫn.

- Độ IV
: giảm tiểu cầu, cô đặc máu, sốc biểu hiện rõ: mất mạch ngoại biên, huyết áp = 0 mm Hg.

     Nếu được điều trị thoát sốc thì bệnh nhân nhanh lành bệnh và hiếm khi để lại di chứng [5].

2. Chẩn đoán


Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue thường dựa vào các yếu tố dịch tễ, biểu hiện lâm sàng hoặc xét nghiệm, trong đó kỹ thuật sinh học phân tử giúp chẩn đoán nhiễm virus Dengue sớm nhất.


2.1. Tổng phân tích máu:


-
Số lượng bạch cầu: Dengue xuất huyết thường có giảm bạch cầu. Tăng bạch cầu và tăng bạch cầu trung tính thường là dấu hiệu để loại trừ Dengue xuất huyết.


-
Số lượng tiểu cầu: số lượng tiểu cầu thường giảm (< 100 Giga/L), số lượng tiểu cầu càng giảm, nguy cơ xuất huyết càng cao.


-
Hematocrit: khi giá trị hematocrit tăng trên 20% so với trị số bình thường trước đó của bệnh nhân hoặc tăng > 45% giá trị của người bình thường thì được coi là bị cô đặc máu.


Cũng có thể chỉ định thêm một số xét nghiệm khác để đánh giá mức độ bệnh
như điện giải đồ, khí máu, chức năng đông máu, enzym nguồn gốc gan hoặc X quang phổi. 


2.2. Xét nghiệm Miễn dịch:


- Định lượng kháng thể Dengue IgM
: trong nhiễm Dengue tiên phát, kháng thể IgM xuất hiện chậm, chỉ có thể phát hiện trong máu ở 80% số bệnh nhân ở ngày thứ 5 và 93-99% số bệnh nhân ở ngày thứ 6 đến ngày thứ 10 kể từ khi xuất hiện sốt. Dengue IgM có thể tồn tại trong máu đến trên 90 ngày. Mức độ IgM ít có ý nghĩa lâm sàng hơn trong nhiễm Dengue thứ cấp do sự tăng IgM ít hơn và dễ dương tính giả do phản ứng chéo với các flavivirus khác [5].


- Định lượng kháng thể Dengue IgG
: trong sốt xuất huyết nguyên phát, kháng thể Dengue IgG chưa xuất hiện trong giai đoạn cấp tính và chỉ xuất hiện trong giai đoạn hồi phục. Trong sốt xuất huyết thứ phát, kháng thể Dengue IgG xuất hiện ngay trong giai đoạn cấp và tăng trên 4 lần trong giai đoạn hồi phục (nếu các mẫu máu lấy cách nhau ít nhất 7 ngày) [5].


2.3. Xét nghiệm Sinh học phân tử: do các kháng thể IgM và IgG xuất hiện chậm nên xét nghiệm Real-time RT-PCR trở nên phương tiện rất hữu ích trong việc phát hiện nhiễm virus Dengue sớm và xác định các genotype DEN-1, DEN-2, DEN-3DEN-4; có thể phát hiện virus Dengue trong máu ngay từ ngày đầu tiên đến ngày thứ 5 kể từ khi xuất hiện sốt [1, 2, 3].


Kỹ thuật Real-time RT-PCR đạt độ nhạy 80-90% và độ đặc hiệu đến trên 95%. Trường hợp bệnh nhân có kết quả Realtime RT-PCR (-) tính ở 5 ngày đầu thì được coi là chưa xác định (indeterminate) và cần phải lấy mẫu máu thứ 2 sau đó 5 ngày để khẳng định có nhiễm virus Dengue hay không bằng cách định lượng Dengue IgM và IgG.


Việc xác định nhiễm virus Dengue sớm bằng kỹ thuật Real-time RT-PCR có vai trò quyết định trong chẩn đoán xác định và điều trị thành công sốt xuất huyết Dengue.


Tài liệu tham khảo


  1. Chien LJ, et al (2006). Development of a real time reverse transcriptase PCR assay to detect and serotype dengue viruses. J Clin Microbiol 44: 1295-1304.

  2. Johson BW, Russel BJ, Lanciotti RS (2005). Serotype-specific detection of dengue viruses in a fourplex real-time reverse transcriptase PCR assay. J Clin Microbiol 43: 4977-4983.

  3. Lanciotti RS, et al (1991). Rapid detection and typing of dengue viruses from clinical samples by using reverse transcriptase-polymerase chain reaction. J Clin Microbiol 30: 545-551.

  4. PAHO (1994). Dengue and dengue hemorrhagic fever in the Americas: guidelines for prevention and control (Scientific Publication No.548). Washington DC, Pan American Health Organization.

  5. Whitehorn J, Farrar J (2010). Dengue. Br  Med Bull;  95: 161-173.

    Theo medlatec.vn

    Sốt xuất huyết    kỹ thuật Real-time RT-PCR    Dengue IgM     Dengue IgG.   

CÔNG TY TNHH CÔNG NGHỆ VÀ XÉT NGHIỆM Y HỌC
MST: 0101234974 do Sở Kế hoạch và Đầu tư thành phố Hà Nội cấp ngày 22/04/2002.
Bệnh viện Đa khoa MEDLATEC, trụ sở chính: số 42 – 44 Nghĩa Dũng, Phúc Xá, Ba Đình, Hà Nội, Việt Nam
Tel: (84-24) 37 162 066
Phòng Khám Đa khoa MEDLATEC: 99 Trích Sài, Tây Hồ, Hà Nội
Chi nhánh : 323 Võ Thành Trang, Quận 11, Phường Tân Bình, TP.Hồ Chí Minh Tel: (028) 38 657 574 * Fax: (028) 38 691 432
Các chi nhánh khác: Số 28 Phùng Hưng, Hà Đông. Số 209 Cao Lỗ (Đối diện BV ĐK Đông Anh). Số 103 Nguyễn Hoàng, Mỹ Đình, Đường Bình Than, Khu Khả Lễ, P. Võ Cường, Tp. Bắc Ninh.
Đường dây nóng : 0944 647 699
Email: info@medlatec.com

Tổng đài đăng ký lấy mẫu tận nơi


1900 56 56 56